Hal Yasası'nda yapılması planlanan 9 maddelik yeni düzenleme, Samsun Sebze ve Meyve Hali'nde esnaf ve üreticilerin gündemine oturdu. Kayıt dışı ticaretin önlenmesi, fahiş fiyat artışlarıyla mücadele edilmesi ve tarladan sofraya uzanan ürün zincirinin daha sıkı denetlenmesini amaçlayan taslağa ilişkin Samsun Medya Grubu'na konuşan hal esnafı, aracılık sisteminin tamamen kaldırılmasının mümkün olmadığını savundu. Kayıt dışı ticarete ve fiyat manipülasyonuna yönelik ağır yaptırımları destekleyen esnaf, üretim ve nakliye maliyetlerine dikkat çekerken, çiftçiler ise artan mazot, gübre, ilaç ve tohum fiyatları nedeniyle üretim yapmakta zorlandıklarını dile getirdi.
SAMSUN HALİ'NDE YENİ YASA TARTIŞMASI
Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı temsilcilerinden oluşan komisyonun üzerinde çalıştığı belirtilen 9 maddelik Hal Yasası taslağının Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulması bekleniyor. Sebze ve meyve ticaretinde kayıt dışılığın azaltılması, fiyat hareketlerinin denetlenmesi ve üretici ile tüketici arasındaki ticaret zincirinin düzenlenmesini hedefleyen taslak, Samsun'daki hal esnafı ve üreticiler tarafından da yakından takip ediliyor. Samsun Medya Grubu'na konuşan sektör temsilcileri, kayıt dışılıkla mücadele edilmesi gerektiği konusunda ortak görüş bildirirken, aracılık sisteminin kaldırılmasının ürünlerin pazarlanmasında yeni sorunlar oluşturabileceğine dikkat çekti.
"ÜRÜNLERİN YÜZDE 60-70'İ KAYIT DIŞINDA KALIYOR"
Hal esnafından İlyas Acar, sebze ve meyve ticaretinde kayıt dışı faaliyetlerin önemli bir sorun olduğunu belirterek, hallere girmesi gereken ürünlerin büyük bölümünün resmi sistem dışında kaldığını öne sürdü. Acar, "Kayıt dışılıkla ilgili bizim de ciddi sıkıntılarımız var. Bu sorunların giderilmesi için biz de taşın altına elimizi koymaya hazırız. Bugün hallere girmesi gereken ürünlerin yaklaşık yüzde 30'u hale girerken, yüzde 60-70'lik kısmı kayıt dışında kalıyor. Biz de bu durumla mücadele etmekte zorlanıyoruz" dedi. Fahiş fiyatların doğrudan hal esnafından kaynaklanmadığını savunan Acar, ürünlerin satış fiyatlarına işçilik, nakliye, kasa ve diğer giderlerin de eklendiğini ifade etti.
"ÇİFTÇİYİ ÜRETİMDEN UZAKLAŞTIRMAMAK GEREKİYOR"
Üreticilerin ürünlerini her zaman doğrudan pazarlayamayacağını belirten İlyas Acar, sebze halleri ve kooperatiflerin sistemde önemli bir görev üstlendiğini söyledi. Acar, "Üretici, ürününü her zaman doğrudan pazarlayamaz. İster kooperatifler olsun ister sebze halleri olsun, üretici bu yapılara ihtiyaç duyacaktır. Çünkü üretici ürününü pazarlarken kiminle muhatap olacak? Parasını nasıl tahsil edecek? Bu işi kötü niyetle yapan insanları nasıl ayırt edecek? Bunların hepsi önemli konular" ifadelerini kullandı. Kooperatif sayısının artırılmasının tek başına fiyatları düşürmeyeceğini savunan Acar, "Asıl önemli olan üretimi artırmak ve çiftçiyi üretimden uzaklaştırmamak. Çiftçiyi küstürmemek gerekiyor" diye konuştu.
"ARACIYI TAMAMEN KALDIRIRSAK KÖYLÜYLE ÇALIŞAMAYIZ"
Hal esnafından Aydın Deniz de sebze ve meyve ticaretinde aracıların yalnızca alım satım yapmadığını, ürünlerin işlenmesi ve satışa hazırlanmasında da görev aldığını belirtti. Deniz, "Aracıyı tamamen kaldırırsak köylüyle çalışamayız. Çünkü köylü her zaman paketleme ve işleme işini yapamaz. Örneğin bir ürünü kasalayıp satışa hazır hale getirmek gerekiyor. Bunun işçiliği var. Havuç üzerinden örnek vereyim. Köylü havucu tarladan çamurlu şekilde çıkarıyor ve getiriyor. Aracı ise bunu işliyor, yıkıyor ve paketliyor" dedi. Bu işlemler için makine, tesis ve iş gücüne ihtiyaç duyulduğunu vurgulayan Deniz, aracıların da maliyetlerini karşılayabilmek için belirli bir kârla çalışmak zorunda olduğunu ifade etti. Kayıt dışılığın önlenmesini desteklediğini belirten Deniz, kendi değerlendirmesine göre kayıt dışı ticaretin yaklaşık yüzde 20 seviyesinde olduğunu söyledi.
"İHRACAT DURUNCA ÜRÜNLER İÇ PİYASAYA YÖNELİYOR"
Hal esnafından Tuncay Güllükaya, sebze ve meyve fiyatlarının belirlenmesinde ihracatın önemli bir etkisi bulunduğunu söyledi. İhracatın aksadığı dönemlerde ürünlerin iç piyasaya yöneldiğini belirten Güllükaya, "İhracat olmayınca ürünler elde kalıyor. Örneğin gemiler gitmediğinde ürünler başka pazarlara gönderilemiyor ve iç piyasaya yöneliyor. Samsun Hali'ne de bu şekilde ürün geldiği oluyor. İhracata gidemeyen ürünler burada satılıyor. Örneğin şeftali bir dönem burada 20-30 liraya satıldı. Yaklaşık 20 gün boyunca bu fiyatlarda kaldı" dedi.
Ürünlerin satılamaması veya imha edilmesinin her zaman fiyat manipülasyonu anlamına gelmediğini savunan Güllükaya, üretim planlamasına ihtiyaç olduğunu ifade etti. Türkiye'nin birçok bölgesinde aynı ürünlerin yetiştirilmesinin arz fazlasına yol açabildiğini belirten Güllükaya, üretimde planlamanın önemine dikkat çekti.
"ÖNCELİK VERGİ KAÇAKÇILIĞININ ÖNLENMESİ OLMALI"
Hal esnafından Yüksel Çakar, yeni Hal Yasası'nda önceliğin kayıt dışı ticaret ve vergi kaçakçılığıyla mücadele olması gerektiğini söyledi. Çakar, "En önemli konu, vergi kaçırılmasının önüne geçilmesi. Böyle bir sistem uygulanırsa büyük ihtimalle birçok kişinin vergi kaçırma imkânı ortadan kalkacaktır. Tabii ki bütün ürünlerin tek bir merkezde toplanması ve oradan dağıtılması daha iyi olur" ifadelerini kullandı. Çevre ilçelerdeki hallerin kapatılarak ürünlerin tek merkezden dağıtılmasının daha önce de gündeme geldiğini hatırlatan Çakar, böyle bir uygulamada mevcut halin kapasitesinin yetersiz kalabileceğini belirtti.
"EN BÜYÜK SIKINTIYI VATANDAŞ YAŞIYOR"
Sebze ve meyve fiyatlarını etkileyen maliyetlere dikkat çeken Yüksel Çakar, üreticiden tüketiciye uzanan zincirde her kesimin ekonomik zorluklarla karşılaştığını dile getirdi. Çakar, "Mazot pahalı, ticaret yapmak pahalı. Nakliye maliyetleri çok yükseldi. Bana göre devlet mazot fiyatları ve vergiler konusunda bazı kolaylıklar sağlarsa, çiftçiye destek olursa fiyatların düşmesine katkı sağlayabilir. Burada herkes kendince haklı. Üretici haklı, nakliyeci haklı, halci haklı, marketçi de kendi giderlerini karşılamak zorunda. Ancak bütün bunların sonucunda en büyük sıkıntıyı vatandaş yaşıyor" dedi.
"ARACILARI KALDIRMAK DEĞİL, KAYIT DIŞILIĞI BİTİRMEK ÖNEMLİ"
Aracılık sisteminin tamamen ortadan kaldırılmasının gerçekçi olmadığını savunan Çakar, asıl hedefin ticaretin kayıt altına alınması olması gerektiğini söyledi. Çakar, "Bence aracıları tamamen ortadan kaldırmak zor. Ne yaparsanız yapın, herkes bir şekilde bu işten ekmek kazanıyor. Burada önemli olan aracıları kaldırmak değil, kayıt dışılığı ortadan kaldırmak. Eğer bütün ticareti kayıt altına alabilirseniz herkes ekmeğini kazanır. Hem esnaf kazanır hem de devlet vergi gelirini elde eder" ifadelerini kullandı. Sağlam ürünlerin fiyatları artırmak amacıyla çöpe atılmasına da tepki gösteren Çakar, böyle bir uygulamanın tespit edilmesi halinde ağır yaptırımlar uygulanması gerektiğini belirtti.
"KÜÇÜK ÇİFTÇİ GİDEREK YOK OLUYOR"
Samsun Sebze ve Meyve Hali'nde görüşlerini paylaşan çiftçi Aziz Öztürk ise küçük üreticilerin artan maliyetler karşısında ayakta kalmakta zorlandığını söyledi. Mazot, gübre, ilaç ve tohum fiyatlarının üretim maliyetlerini yükselttiğini belirten Öztürk, devlet desteklerinin küçük çiftçilere yeterince ulaşmadığını savundu. Öztürk, "Devletin küçük çiftçiye yeterli desteği yok. Destekler daha çok büyük arazi sahiplerine ve ekonomik gücü olanlara veriliyor. Büyük arazisi olanlara geri ödemeli destekler sağlanıyor. Ancak küçük çiftçi giderek yok oluyor. Küçük üretici yakıta, ilaca, gübreye ve tohuma verdiği parayı zaten geri kazanamıyor. Ürününü sattığında yaptığı masrafı bile karşılayamıyor. Yani çiftçi boşuna çabalıyor" diye konuştu.
"ÇİFTÇİ BAZEN BORCUNU BİLE ÖDEYEMİYOR"
Üreticilerin pazarlama ve paketleme imkânlarının sınırlı olduğunu ifade eden Aziz Öztürk, hal esnafının ticaret zincirinde önemli bir işlevi bulunduğunu belirtti. Öztürk, "Bizim hal esnafı gibi ürün paketleme veya ürünleri satışa hazır hale getirme imkânımız yok. Bu nedenle en doğru sistem, köylünün ürününü halciye vermesi ve halcinin de bu ürünleri piyasaya ulaştırmasıdır" dedi. Kooperatiflerden alınan gübre ve ilaç gibi tarımsal girdilerin çiftçiler üzerinde borç yükü oluşturduğunu belirten Öztürk, doğal afetlerin de üreticilerin ekonomik sıkıntılarını artırdığını söyledi. Öztürk, "Çiftçi kooperatiften gübre alıyor, ilaç alıyor. Ancak belli bir süre sonra, örneğin üç ay geçince borcuna faiz işlemeye başlıyor. Çiftçi borcunu ödeyemiyor. Çünkü bazen sel geliyor, bazen başka bir doğal afet yaşanıyor. Ürün zarar gördüğünde bütün emek boşa gidiyor" ifadelerini kullandı.
GÖZLER YENİ HAL YASASI'NDA
Samsun Sebze ve Meyve Hali'nde görüşlerini açıklayan esnaf ve üreticiler, kayıt dışı ticaretin önlenmesi ve denetimlerin artırılması gerektiği konusunda ortak görüş bildirdi. Hal esnafı aracılık sisteminin korunmasını ve mevcut yapının güçlendirilmesini isterken, üreticiler ise artan maliyetlere karşı daha fazla destek verilmesi gerektiğini vurguladı. Sektör temsilcilerinin açıklamalarının ardından gözler, Meclis'e sunulması beklenen Hal Yasası taslağında yer alacak düzenlemelere çevrildi.
