Samsun, Karadeniz kıyısındaki canlı şehir dokusuyla tanınsa da arka sokaklarda eski zanaatlar sessizce kayboluyor. Bakırcılar, marangozlar, nalbantlar ve dokumacılar, şehrin tarihî ve kültürel kimliğini taşıyan ustalardır. Samsun’da Şehrin Arka Sokaklarında Kaybolan Zanaatlar, hem ekonomik hem kültürel bir kaybı gözler önüne serer.
TARİH VE KÜLTÜREL DEĞER
Samsun’un eski çarşıları ve arka sokakları, yüzyıllık zanaatların merkezleriydi. Bakırcılar Çarşısı ve Kale Mahallesi atölyeleri, el yapımı tencere, bakır kazan ve dekoratif ürünler üretirdi. Marangoz atölyeleri, ahşap mobilya ve el işçiliğini yaşatırdı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre, bu zanaatlar şehirlerin kültürel kimliğinin görünür bir parçasıdır. Samsun’da kaybolan zanaatlar, geçmişin izlerini taşıyan birer hafıza nesnesi niteliğindedir.
EKONOMİK ZORLUKLAR
Samsun’daki küçük atölyeler, büyük üretim tesisleri ve ucuz ithal ürünler karşısında zorlanıyor. Hammadde maliyetleri, kira giderleri ve genç neslin ilgisizliği, zanaatların devamını tehdit ediyor. Bu durum, hem ekonomik hem de sosyal olarak kayıp yaratıyor.
Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği raporları, son 20 yılda geleneksel zanaatlarda çalışan sayısının ciddi şekilde azaldığını gösteriyor. Samsun özelinde de benzer bir düşüş yaşanıyor.
SOSYAL VE TOPLUMSAL BOYUT
Zanaatlar, Samsun’da toplumsal bağların ve usta-çırak ilişkilerinin sürdürülmesinde kritik rol oynar. Atölyelerde bilgi ve deneyim kuşaktan kuşağa aktarılır. Ancak modern hayatın hızlı temposu, bu etkileşimi azaltıyor. Şehir sakinleri, el emeği ürünleri görmek ve almak için arka sokaklara eskisi kadar uğramıyor.
Böylece Samsun’da Şehrin Arka Sokaklarında Kaybolan Zanaatlar, hem kültürel hem de sosyal bir kaybı temsil ediyor.
SAMSUN’DA KAYBOLAN ZANAATLAR VE ÖZELLİKLERİ
|
Zanaat |
Başlıca Özellikler |
|
Bakırcılık |
El yapımı bakır tencere, kazan ve süs eşyası üretimi |
|
Marangozluk |
Ahşap mobilya ve dekoratif ürünler |
|
Nalbantlık |
At ve yük hayvanları için ayakkabı ve aksesuar üretimi |
|
Dokumacılık |
Halı, kilim ve geleneksel tekstil ürünleri |
|
Ayakkabıcılık |
El yapımı deri ayakkabı ve terlik üretimi |
SSS – SIKÇA SORULAN SORULAR
Samsun’daki zanaatların kaybolma nedeni nedir?
Modern üretim, ucuz ithal ürünler ve genç neslin ilgisizliği ekonomik zorluklar yaratıyor.
Bu zanaatları yaşatmak mümkün mü?
Evet, usta-çırak programları, yerel destekler ve teşviklerle korunabilir.
Kaybolan zanaatlar kültürel mirası nasıl etkiler?
El işi ürünler ve ustalık geleneği, şehrin tarihî ve kültürel hafızasını taşır; kaybolması bu hafızayı zayıflatır.